Wie de afgelopen weken over Natuurbegraafplaats Koningsakker wandelde, heeft ze misschien al gezien: een kleine kudde schapen die rustig graast tussen het hoge gras en de kruidenrijke velden. Hun komst brengt niet alleen leven en beweging op de velden, maar draagt ook bij aan de natuur die we op Koningsakker willen koesteren
Dit jaar graast op Koningsakker een kudde Drentsche heideschapen, een van de oudste schapenrassen van Nederland. Eeuwenlang trokken deze sobere en sterke dieren met herders over heidevelden en schrale gronden. Daar hielden zij het landschap open en gaven zij ruimte aan bloemen, kruiden en insecten. Nog altijd doen ze precies dat.
Sinds enkele jaren helpen schapen ons bij het natuurbeheer op Koningsakker. De kudde heeft een schaapsherder en de dagelijkse verzorging van de kudde is in handen van onze natuurbeheerders en vrijwilligers.
Waarom schapen op Koningsakker?
De schapen zorgen ervoor dat de vegetatie kort wordt gehouden. Hierdoor krijgen bloemen en kruiden meer kans om te bloeien. Zonder begrazing zouden sterke grassoorten, zoals Engels raaigras, gaan domineren. Dit proces heet ‘vergrassing’. Het zorgt ervoor dat andere, vaak kwetsbare plantensoorten worden verdrongen. Daarnaast helpen de schapen om de bodem te verschralen, wat noodzakelijk is om soortenrijkdom te bevorderen op de lange termijn.
Waarom beginnen ze op het zomerveld?
Dit jaar is de kudde gestart op het zomerveld. Dit veld is relatief voedselrijk door een hogere mestwaarde vanuit het verleden in de bodem. Dat betekent dat grassen hier extra hard groeien en andere planten verdringen. Door vroeg te beginnen met begrazing op dit veld, hopen we vergrassing tegen te gaan en meer ruimte te geven aan bloemen. Hoewel dat niet altijd meteen zichtbaar is, zoals in het droge voorjaar van 2023, toen de bloemen uitbleven, was het effect van de begrazing op de langere termijn gunstig.
Waar grazen de schapen?
Afhankelijk van het weer en de vegetatie worden het zomer en lenteveld begraasd. De schapen komen voorlopig niet op het herfst en winterveld. Het herfstveld is nog te voedselarm voor de kudde. Op het winterveld staan jonge bomen die door de schapen worden geschild, ze knabbelen de bast eraf om mineralen en vitamines binnen te krijgen. Omdat jonge bomen hier ernstig beschadigd kunnen raken, is begrazing op dit veld voorlopig niet mogelijk.
Natuurbeheer met geduld en aandacht
Begrazing is een beheermaatregel die haar vruchten pas op langere termijn laat zien. We volgen de ontwikkeling van de vegetatie op de verschillende velden nauwkeurig en passen het beheer jaarlijks aan. De inzet van schapen blijft daarbij een belangrijke, duurzame manier om Koningsakker natuurlijk en bloemrijk te laten worden en te houden.
Troost in beweging
Veel nabestaanden ervaren de aanwezigheid van de schapen als bijzonder. Tijdens een wandeling of een bezoek aan een graf brengen zij een gevoel van rust. Soms staan mensen even stil om naar de kudde te kijken. Niet omdat er iets spectaculairs gebeurt, maar juist omdat er niets hoeft. In die eenvoud schuilt een vorm van troost.
Het begrazen door schapen is bovendien stiller dan het werk van grote maaimachines. De velden behouden hun rust, terwijl de natuur tegelijkertijd de ruimte krijgt om zich verder te ontwikkelen. We ontkomen niet overal aan machinaal maaien, simpelweg omdat het gebied te groot is om volledig door begrazing te beheren. Toch kiezen we er bewust voor om daar waar het kan de schapen in te zetten.
Let op, de omheining waar de schapen in staan is voorzien van schrikdraad. Dit is er om ervoor te zorgen dat de schapen niet ontsnappen, maar ook dat er geen ongewenste bezoekers binnendringen (honden/vossen/wolven). Gelieve de schapen niet te voeren. En honden zoals altijd aan de korte lijn houden op de natuurbegraafplaats.
Het kan gebeuren dat de schapen net aan het begrazen zijn bij uw overleden dierbare, wilt u toch even bij het graf zijn, meldt u dan in het ontvangsthuis dan gaan we bij gelegenheid even met u mee om de stroom er af te halen zodat u even bij de plek kan zijn.
Het welzijn van de schapen staat op Koningsakker altijd voorop. Op warme dagen zorgen we ervoor dat de schapen voldoende vers drinkwater hebben en dat ze de mogelijkheid hebben om de schaduw op te zoeken. Wanneer natuurlijke schaduw even ontbreekt, creëren we die op een passende manier, zodat de dieren zich ook dan comfortabel en rustig kunnen bewegen over de velden.
Op Koningsakker zorgen we met aandacht voor de natuur, van het zorgvuldig beheren van de kruidenrijke velden tot het planten van jonge eiken in de Eikenlaan. Zo maken we ruimte voor vernieuwing en bouwen we verder aan een natuurrijke plek voor de toekomst.
In deze video vertelt natuurbeheerder Dirk Leijen hoe een kruidenrijk grasland wordt aangelegd en beheerd. De werkwijze die hij beschrijft, is ook op Koningsakker het uitgangspunt.
Zo’n 100 medewerkers van Natuurbegraafplaatsen van Waarde zijn opgeleid tot natuurgids in samenwerking met IVN Natuureducatie. Met kennis, storytelling en verwondering zorgen zij ervoor dat bezoekers de natuur niet alleen zien, maar ook echt beleven.